Fertilizer Price: પશ્ચિમ એશિયાના સંકટને કારણે ખાતર સબસિડીના વધતા બોજ વચ્ચે નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે શનિવારે સંકેત આપ્યો હતો કે સરકાર ખેડૂતો માટે ખાતરના છૂટક ભાવ જાળવી રાખી શકે છે, જેમ કે તેણે કોવિડ રોગચાળા દરમિયાન રાખ્યા હતા.
મુંબઈમાં ઇકોનોમિક ટાઇમ્સ દ્વારા આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં બોલતા સીતારમણે કહ્યું કે શું આપણે કોવિડ દરમિયાન આ કર્યું ન હતું? જ્યારે વિદેશમાં ખાતરના ભાવ આસમાને પહોંચી રહ્યા હતા ત્યારે પણ અમે તે ભાવે ખાતર ખરીદ્યું અને ખાતરી કરી કે પુરવઠામાં કોઈ વિક્ષેપ ન આવે. ખેડૂતો પર વધેલા ભાવનો બોજ ન હતો. ખેડૂતોએ પહેલા જેવો જ ભાવ ચૂકવ્યો. અમે ક્યારેય તેમના પર બોજ નાખ્યો નહીં.
માર્ચની શરૂઆતથી વૈશ્વિક સ્તરે યુરિયાના ભાવ 460 ડોલર પ્રતિ ટનથી લગભગ 85 ટકા વધીને 850 ડોલર પ્રતિ ટન થયા છે. ડાય-એમોનિયમ ફોસ્ફેટ (DAP)ના ભાવ 25 થી 50 ટકા વધીને $850 થી 1,000 ડોલર પ્રતિ ટન થયા છે. ભારતમાં યુરિયા અને DAP બે સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા ખાતરો છે.
પશ્ચિમ એશિયાઈ કટોકટીને કારણે ખાતરના ભાવમાં તીવ્ર વધારા વચ્ચે, કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે બુધવારે ખરીફ 2026 માટે ખરીફ 2025 ની તુલનામાં પોષક તત્વો આધારિત સબસિડી (NBS) યોજના હેઠળ બિન-યુરિયા ખાતરો માટે પ્રતિ કિલો સબસિડી દરમાં 10 થી 21 ટકાનો વધારો કરવાની મંજૂરી આપી હતી. આ પગલાથી સરકારી તિજોરી પર આશરે ₹41,534 કરોડનો બોજ પડવાનો અંદાજ છે, જે પાછલી સિઝનની તુલનામાં લગભગ 12 ટકાનો વધારો છે.
ભારતની કુલ યુરિયા જરૂરિયાતોમાં ગલ્ફ દેશોનો હિસ્સો 20 થી 30 ટકા અને DAP આયાતમાં 30 ટકા છે. ગલ્ફ દેશો ભારતની LNG આયાતમાં લગભગ અડધો હિસ્સો પણ ધરાવે છે, જે યુરિયા ઉત્પાદન માટે મહત્વપૂર્ણ છે. ફોસ્ફેટ અને પોટાશ ખાતરોના ઉત્પાદનમાં કાચા માલ તરીકે એમોનિયા, સલ્ફર અને સલ્ફ્યુરિક એસિડનો ઉપયોગ થાય છે, અને સંઘર્ષને કારણે તેમના પુરવઠા પર પણ અસર પડી છે.
જો વૈશ્વિક ભાવમાં વધારો ચાલુ રહેશે તો નાણાકીય વર્ષ 2027 માં ભારત પર ખાતર સબસિડીનો બોજ વધી શકે છે. જોકે વેપારીઓ અને બજારના સહભાગીઓએ જણાવ્યું હતું કે હાલમાં તાત્કાલિક જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે.
નાણાકીય વર્ષ 2027 ના કેન્દ્રીય બજેટમાં સરકારે ખાતર સબસિડી માટે રૂપિયા 1.7 લાખ કરોડ ફાળવ્યા હતા, જે નાણાકીય વર્ષ 2026 ના સુધારેલા અંદાજ ₹1.86 લાખ કરોડથી 8.4 ટકા ઓછો છે. નાણાકીય વર્ષ 2026 માટે સુધારેલા અંદાજમાં બજેટ અંદાજ કરતાં 11 ટકાનો વધારો થયો હતો, જે વધેલા ભાવે યુરિયા અને DAP ના રેકોર્ડ વપરાશને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
માહિતી પ્રમાણે ખાતર સબસિડીનો ખર્ચ ફેબ્રુઆરી 2026 સુધીમાં ₹1.88 લાખ કરોડને વટાવી ગયો છે, જે નાણાકીય વર્ષ 2026 ના સુધારેલા અંદાજ કરતાં વધુ છે.