Information Department Exam Syllabus: પુસ્તિકા (Booklet) એ પુસ્તકનું નાનું અને ટૂંકું સ્વરૂપ છે. સામાન્ય રીતે જે પ્રકાશનમાં પાનાની સંખ્યા ઓછી હોય અને જેનો ઉદ્દેશ્ય કોઈ ચોક્કસ વિષય પર ટૂંકી પણ સચોટ માહિતી આપવાનો હોય, તેને પુસ્તિકા કહેવામાં આવે છે.
પુસ્તિકા વિશેની વિગતવાર જાણકારી નીચે મુજબ છે:
1) પુસ્તિકાની વ્યાખ્યા
આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો (UNESCO) મુજબ, જો કોઈ પ્રકાશનમાં મુખપૃષ્ઠ સિવાય ૫ થી ૪૮ પાના હોય, તો તેને પુસ્તિકા અથવા 'પેમ્ફલેટ' કહી શકાય. જો પાના ૪૮ થી વધારે હોય, તો તે પુસ્તકની શ્રેણીમાં આવે છે.
2) પુસ્તિકાના મુખ્ય પ્રકારો
પુસ્તિકાનો ઉપયોગ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં અલગ-અલગ હેતુઓ માટે થાય છે:
- માહિતી પુસ્તિકા (Information Booklet): સરકારી યોજનાઓ, આરોગ્યની જાગૃતિ કે કોઈ સામાજિક વિષય પર માહિતી આપવા માટે.
- સૂચના પુસ્તિકા (Instruction Manual): નવા ખરીદેલા સાધનો (મોબાઈલ, ફ્રીજ, વોશિંગ મશીન) કેવી રીતે વાપરવા તેની માર્ગદર્શિકા.
- પર્યટન પુસ્તિકા (Tourism Brochure): કોઈ ચોક્કસ શહેર કે જોવાલાયક સ્થળોના નકશા અને વિગતો ધરાવતી પુસ્તિકા.
- ધાર્મિક પુસ્તિકા: ચાલીસા, સ્તોત્રો, વ્રત કથાઓ કે ટૂંકી ધાર્મિક વિધિઓ માટે.
- શૈક્ષણિક પુસ્તિકા: પરીક્ષાની ટિપ્સ, ટૂંકા પ્રશ્ન-ઉત્તર કે કોઈ ખાસ વિષયના સારાંશ માટે.
3) પુસ્તિકાની વિશેષતાઓ
- કદમાં નાની: તેને સરળતાથી ખિસ્સામાં કે બેગમાં રાખી શકાય છે.
- સરળ ભાષા: સામાન્ય લોકો ઝડપથી સમજી શકે તેવી સરળ અને સ્પષ્ટ ભાષાનો ઉપયોગ થાય છે.
- આકર્ષક લેઆઉટ: તેમાં લખાણની સાથે ચિત્રો, ગ્રાફ અને બુલેટ પોઈન્ટ્સનો વધુ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
- સસ્તું પ્રકાશન: પુસ્તકની સરખામણીએ તેનું છાપકામ અને બાઈન્ડિંગ સસ્તું હોય છે.
4) પુસ્તક અને પુસ્તિકા વચ્ચેનો તફાવત
| વિશેષતા | પુસ્તક (Book) | પુસ્તિકા (Booklet) |
|---|---|---|
| પાનાની સંખ્યા | સામાન્ય રીતે ૪૮ થી વધુ. | ૫ થી ૪૮ પાના સુધી. |
| વિષયવસ્તુ | ઊંડાણપૂર્વક અને વિગતવાર માહિતી. | ટૂંકી અને મુદ્દાસર માહિતી. |
| ઉપયોગ | સાહિત્ય, અભ્યાસ કે સંશોધન માટે. | પ્રચાર, સૂચના કે માર્ગદર્શન માટે. |
| આયુષ્ય | લાંબા ગાળા માટે સાચવી શકાય. | તાત્કાલિક ઉપયોગ કે ટૂંકા ગાળા માટે. |