Information Department Exam Syllabus: મીડિયા પેકેજિંગ (Media Packaging) એ જનસંપર્ક (PR) અને માર્કેટિંગની એક વ્યૂહાત્મક પ્રક્રિયા છે. જ્યારે કોઈ સંસ્થા, વ્યક્તિ કે સરકાર પોતાની માહિતી મીડિયા (ન્યૂઝ પેપર, ટીવી, ડિજિટલ ન્યૂઝ) સુધી પહોંચાડવા માંગતી હોય, ત્યારે તે માહિતીને એવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે કે જેથી મીડિયા તેને સરળતાથી સ્વીકારે અને પ્રકાશિત કરે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, માહિતીને 'રસપ્રદ' અને 'છાપવા યોગ્ય' સ્વરૂપમાં રજૂ કરવાની કળા એટલે મીડિયા પેકેજિંગ.
1) મીડિયા પેકેજિંગના મુખ્ય ઘટકો (Key Components)
એક સંપૂર્ણ મીડિયા પેકેજ (જેને ઘણીવાર 'પ્રેસ કીટ' પણ કહેવાય છે) માં નીચે મુજબની બાબતોનો સમાવેશ થાય છે:
- પ્રેસ રિલીઝ (Press Release): આ સૌથી મહત્વનો ભાગ છે. જેમાં ઘટના કે માહિતી વિશે 'કોણ, શું, ક્યારે, ક્યાં અને શા માટે' (5Ws) નો જવાબ આપવામાં આવે છે.
- હાઇ-રિઝોલ્યુશન ફોટોગ્રાફ્સ: સમાચારને વધુ આકર્ષક બનાવવા માટે ગુણવત્તાયુક્ત ફોટાઓ.
- ઇન્ફોગ્રાફિક્સ અને ચાર્ટ્સ: જટિલ ડેટાને સરળતાથી સમજાવવા માટે ગ્રાફિક્સનો ઉપયોગ.
- વીડિયો બાઈટ્સ (Video Bytes): ન્યૂઝ ચેનલો માટે ટૂંકા ઇન્ટરવ્યુ કે ઘટનાના વીડિયો ક્લિપ્સ.
- ફેક્ટ શીટ (Fact Sheet): સંસ્થા કે પ્રોજેક્ટ વિશેની ટૂંકી અને સચોટ આંકડાકીય માહિતીનું લિસ્ટ.
- બેકગ્રાઉન્ડર (Backgrounder): તે વિષયનો ઇતિહાસ કે અગાઉની કામગીરીની વિગતવાર માહિતી.
2) મીડિયા પેકેજિંગ શા માટે જરૂરી છે?
- ૧. સમયની બચત: પત્રકારો પાસે સમય ઓછો હોય છે. જો તમે તૈયાર પેકેજ આપો, તો તેમને મહેનત ઓછી પડે છે અને સમાચાર છાપવાની શક્યતા વધી જાય છે.
- ૨. ચોકસાઈ (Accuracy): તમે પોતે માહિતી પેકેજ કરીને આપો છો, તેથી તેમાં ભૂલ થવાની કે ખોટું અર્થઘટન થવાની શક્યતા ઘટી જાય છે.
- ૩. બ્રાન્ડિંગ: વ્યવસ્થિત પેકેજિંગ તમારી સંસ્થાની પ્રોફેશનલ છબી ઉભી કરે છે.
- ૪. મલ્ટી-પ્લેટફોર્મ પહોંચ: એક જ પેકેજમાં ટેક્સ્ટ, ઈમેજ અને વીડિયો હોવાથી તે છાપાં, ટીવી અને સોશિયલ મીડિયા ત્રણેય માટે ઉપયોગી બને છે.
3) મીડિયા પેકેજિંગ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા
- લક્ષિત મીડિયા નક્કી કરો: તમારી માહિતી સ્થાનિક અખબારો માટે છે, બિઝનેસ મેગેઝિન માટે છે કે ટેકનોલોજી બ્લોગ્સ માટે?
- ન્યૂઝ વેલ્યુ શોધો: તમારી માહિતીમાં 'નવું' શું છે? લોકો તેને કેમ વાંચશે? તે નક્કી કરો.
- કન્ટેન્ટ ક્રિએશન: સરળ અને સ્પષ્ટ ભાષામાં પ્રેસ રિલીઝ લખો. હેડિંગ અત્યંત આકર્ષક હોવું જોઈએ.
- વિઝ્યુઅલ એડિંગ: માહિતીને અનુરૂપ ફોટા કે નાના વીડિયો તૈયાર કરો.
- ડિસ્ટ્રીબ્યુશન: ઈમેલ, વોટ્સએપ કે પર્સનલ મુલાકાત દ્વારા મીડિયા પ્રતિનિધિઓને પેકેજ મોકલો.
4) ડિજિટલ યુગમાં મીડિયા પેકેજિંગ
હવે પરંપરાગત પેપર કીટના બદલે 'ડિજિટલ પ્રેસ કીટ' (EPK - Electronic Press Kit) નો જમાનો છે. તેમાં:
- ક્લાઉડ લિંક્સ (Google Drive/Dropbox) નો ઉપયોગ થાય છે.
- સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ્સ અને હેશટેગ્સ આપવામાં આવે છે.
- વેબસાઈટની લિંક અને ક્યુઆર કોડ (QR Code) નો સમાવેશ કરવામાં આવે છે.
માહિતી ગમે તેટલી સારી હોય, પણ જો તેનું 'પેકેજિંગ' નબળું હશે તો તે મીડિયામાં સ્થાન મેળવી શકશે નહીં. પ્રોફેશનલ મીડિયા પેકેજિંગ એ સફળ જનસંપર્કની ચાવી છે.
નોંધ - આ માહિતી ઓનલાઇન માધ્યમથી એકત્ર કરવામાં આવેલ છે, જો કંઇ વાંધાજનક કે સુધારા લાગે તો અવશ્ય ધ્યાન દોરવું. તમારો અભિપ્રાય અમને gujaratijagran@jagrannewmedia.com પર મોકલી શકો છો.