Independence Day History in Gujarati 2026 | સ્વતંત્રતા દિવસ (ભારત) ઇતિહાસ: ભારત દર વર્ષે 15 ઓગસ્ટના રોજ બ્રિટિશ શાસનથી મળેલી આઝાદીની યાદમાં સ્વાતંત્ર્ય દિવસની ગરિમાપૂર્ણ ઉજવણી કરે છે. આ દિવસ માત્ર એક રાષ્ટ્રીય રજા નથી, પરંતુ સદીઓની ગુલામીમાંથી દેશને મુક્ત કરાવવા માટે પોતાના પ્રાણની આહુતિ આપનારા અસંખ્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓના ત્યાગ, બલિદાન અને અદમ્ય સાહસનું પ્રતીક છે. 200 વર્ષના લાંબા સંઘર્ષ બાદ 15 ઓગસ્ટ 1947ના રોજ ભારતે એક સ્વતંત્ર અને લોકશાહી રાષ્ટ્ર તરીકે નવો સૂર્યોદય જોયો હતો.
ગુલામીની સાંકળોથી આઝાદી સુધીનો 200 વર્ષનો લાંબો સંઘર્ષ
1700ના દાયકામાં વેપારીઓના વેશમાં ભારતમાં પ્રવેશેલી અંગ્રેજી ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ 1757ના પ્લાસીના યુદ્ધમાં જીત મેળવીને દેશ પર સત્તાનો પાયો નાખ્યો હતો. ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ ભારત પર લગભગ 100 વર્ષ સુધી શાસન કર્યું. અંગ્રેજોની ક્રૂર નીતિઓ અને શોષણ સામે 1857માં ભારતીય સૈનિક મંગલ પાંડેના નેતૃત્વમાં પ્રથમ સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ ફાટી નીકળ્યો. આ બળવા બાદ 1857-58માં સત્તા ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના હાથમાંથી સીધી બ્રિટિશ તાજ (ક્રાઉન) હેઠળ ગઈ હતી. જોકે, 1857ના આ બળવાએ ભારતીયોમાં સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા મેળવવાની ચિંગારી રોપી દીધી હતી.
ગાંધીજીના નેતૃત્વમાં જનઆંદોલનો અને આઝાદીની ચળવળ
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન મહાત્મા ગાંધીના નેતૃત્વમાં ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય ચળવળને નવો વેગ મળ્યો. ગાંધીજીએ અહિંસા અને અસહકારના માર્ગે જનતાને એકજૂટ કરી. આ લડાઈમાં 1920નું અસહકાર આંદોલન, 1930ની સવિનય કાનૂન ભંગ ચળવળ અને 1942ના 'ભારત છોડો' આંદોલને બ્રિટિશ સત્તાના પાયા હચમચાવી દીધા. આ ઐતિહાસિક લડતમાં પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ, સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, સુભાષચંદ્ર બોઝ, ભગત સિંહ, લાલા લજપતરાય અને ડૉ. બી. આર. આંબેડકર સહિતના અગ્રણી નેતાઓએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.
15 ઓગસ્ટની તારીખ જ કેમ પસંદ કરવામાં આવી?
બીજા વિશ્વયુદ્ધ બાદ બ્રિટિશ સરકારને ભારે નાણાકીય નુકસાન પહોંચ્યું હતું, જેના કારણે 1946માં તેમણે ભારત પરથી શાસન સંકેલવાનો નિર્ણય લીધો. 1947ની શરૂઆતમાં બ્રિટિશ સરકારે જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ જૂન 1948 સુધીમાં તમામ સત્તા ભારતીયોને સોંપી દેશે. પરંતુ, ભારતના છેલ્લા બ્રિટિશ વાઇસરોય લોર્ડ માઉન્ટબેટને આઝાદી માટે 15 ઓગસ્ટ 1947ની તારીખ નક્કી કરી. આ તારીખ પસંદ કરવા પાછળનું એક ઐતિહાસિક કારણ એ હતું કે, તે બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં જાપાનના શરણાગતિની બીજી વર્ષગાંઠ હતી.
વિભાજનની પીડા અને 'ટ્રિસ્ટ વિથ ડેસ્ટિની' ઐતિહાસિક સંબોધન
જૂન 1947માં દેશના મુખ્ય નેતાઓ ભારતના વિભાજન માટે સંમત થયા. જુલાઈ 1947માં બ્રિટિશ સંસદમાં 'ભારતીય સ્વતંત્રતા કાયદો' પસાર થયો. આઝાદીની સાથે જ ભારત અને પાકિસ્તાન એમ બે અલગ રાષ્ટ્રો અસ્તિત્વમાં આવ્યા. આ વિભાજનને કારણે ઇતિહાસનું સૌથી મોટું સ્થળાંતર અને ભીષણ હિંસા જોવા મળી, જેમાં 2,50,000 થી 5,00,000 લોકોના કરુણ મૃત્યુ થયા.
14-15 ઓગસ્ટ 1947ની મધ્યરાત્રિએ ભારતને સત્તાવાર રીતે આઝાદી મળી, જેની જાહેરાત પંડિત જવાહરલાલ નેહરુએ તેમના પ્રખ્યાત 'ટ્રિસ્ટ વિથ ડેસ્ટિની' (Tryst with Destiny) ભાષણ દ્વારા કરી હતી. અગાઉ 22 જુલાઈ 1947ના રોજ રાષ્ટ્રીય ધ્વજ તરીકે ત્રિરંગાનો સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો હતો. વિભાજનની કરુણાંતિકાને કારણે ભારતનો પ્રથમ સ્વાતંત્ર્ય દિવસ મર્યાદિત કાર્યક્રમો સાથે ઉજવાયો હતો.
લાલ કિલ્લા પરથી રાષ્ટ્રીય પર્વની ઉજવણી
દર વર્ષે 15 ઓગસ્ટના રોજ દેશભરમાં ઉત્સાહ અને દેશભક્તિના માહોલ વચ્ચે આ પર્વ ઉજવાય છે. પરંપરા મુજબ, ભારતના વડાપ્રધાન દિલ્હીના ઐતિહાસિક લાલ કિલ્લા પરથી રાષ્ટ્રધ્વજ ત્રિરંગો ફરકાવે છે અને દેશને સંબોધિત કરે છે. દેશભરની શાળાઓ, કોલેજો અને સરકારી-ખાનગી સંસ્થાઓમાં ધ્વજવંદન, દેશભક્તિના ગીતો, સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો અને શહીદોને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવાના આયોજનો થાય છે. અનેક રાજ્યોમાં આ દિવસે પતંગ ઉડાડવાની પરંપરા પણ લોકપ્રિય છે.