QR Code Explained: આજના ડિજિટલ યુગમાં QR Code આપણા રોજિંદા જીવનનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયો છે. દુકાનમાં UPI પેમેન્ટ કરવું હોય, મેટ્રો ટિકિટ સ્કેન કરવી હોય કે કોઈ વેબસાઇટ ખોલવી હોય, લગભગ દરેક જગ્યાએ QR Code નો ઉપયોગ થાય છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે QR Code ના માત્ર ત્રણ ખૂણામાં જ મોટા ચોરસ બોક્સ કેમ બનાવવામાં આવે છે? અને ચોથો ખૂણો ખાલી કેમ રાખવામાં આવે છે? તેના પાછળ એક રસપ્રદ વૈજ્ઞાનિક અને ટેક્નિકલ કારણ છુપાયેલું છે.
QR Code ના ત્રણ બોક્સ શું કામ કરે છે?
QR Code ના ત્રણ ખૂણામાં જોવા મળતા મોટા ચોરસ બોક્સને ટેક્નિકલ ભાષામાં Finder Patterns અથવા Position Detection Patterns કહેવામાં આવે છે. આ બોક્સ QR Code ની આંખો તરીકે કામ કરે છે. જ્યારે તમે મોબાઇલ કેમેરા QR Code સામે લાવો છો, ત્યારે સૌથી પહેલા કેમેરાનું સોફ્ટવેર આ ત્રણ બોક્સને ઓળખે છે. તેના આધારે કેમેરા સમજી જાય છે કે અહીં QR Code હાજર છે અને તે સીધું કોડમાં રહેલા ડેટા પર ફોકસ કરે છે.
ફોન સીધો હોય કે વાંકો, સ્કેનિંગ કેમ ઝડપથી થાય છે?
QR Code સ્કેન કરવા માટે ફોનને સંપૂર્ણપણે સીધો રાખવાની જરૂર નથી. તમે ફોનને વાંકો, ત્રાંસો અથવા ઊંધો પકડી રાખો તો પણ સ્કેનિંગ સરળતાથી થઈ જાય છે.
તેનું કારણ આ ત્રણ Finder Patterns છે. સ્કેનર આ ત્રણ બોક્સને ઓળખીને તરત જ સમજી જાય છે કે QR Code કઈ દિશામાં છે. ત્યારબાદ સોફ્ટવેર અંદરથી ઈમેજને યોગ્ય સ્થિતિમાં ફેરવીને ડેટા વાંચી લે છે. આ પ્રક્રિયા સેકન્ડના અંશમાં પૂર્ણ થઈ જાય છે.
QR Code નો ચોથો ખૂણો ખાલી કેમ રાખવામાં આવે છે?
ઘણા લોકોને લાગે છે કે ચોથો ખૂણો ડિઝાઇન માટે ખાલી રાખવામાં આવ્યો છે, પરંતુ હકીકતમાં તે સ્કેનિંગ માટે ખૂબ જ મહત્વનો ભાગ છે. જો ચારેય ખૂણામાં સમાન મોટા બોક્સ બનાવવામાં આવે, તો સ્કેનર માટે QR Code ની સાચી દિશા ઓળખવી મુશ્કેલ બની જાય. ગણિત અને ઈમેજ પ્રોસેસિંગના સિદ્ધાંતો મુજબ કોઈ પણ ચોરસ આકારની વસ્તુની સ્થિતિ અને દિશા ઓળખવા માટે ત્રણ પોઇન્ટ પૂરતા હોય છે. ચોથો ખૂણો ખાલી હોવાથી સ્કેનર તરત સમજી શકે છે કે QR Code નો ઉપરનો અને નીચલો ભાગ કયો છે. આ કારણે જ QR Code ને ઝડપથી અને ચોકસાઈથી સ્કેન કરી શકાય છે.
QR Code નો ઇતિહાસ
QR Code નો આવિષ્કાર વર્ષ 1994માં જાપાનની Denso Wave કંપની દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. શરૂઆતમાં તેનો ઉપયોગ ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગમાં વાહનોના પાર્ટ્સની ઓળખ અને ટ્રેકિંગ માટે થતો હતો. સમય જતાં તેની ઝડપી સ્કેનિંગ ક્ષમતા અને વધુ માહિતી સંગ્રહ કરવાની સુવિધાને કારણે QR Code વિશ્વભરમાં લોકપ્રિય બન્યો. આજે ડિજિટલ પેમેન્ટ, ટિકિટિંગ, માર્કેટિંગ, વેબસાઇટ એક્સેસ અને અનેક સેવાઓમાં તેનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે.
QR Code ના ત્રણ ખૂણામાં રહેલા મોટા બોક્સ માત્ર ડિઝાઇન નથી, પરંતુ સ્કેનિંગ સિસ્ટમનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. આ Finder Patterns સ્કેનરને કોડની સ્થિતિ અને દિશા ઓળખવામાં મદદ કરે છે, જ્યારે ચોથો ખૂણો ખાલી રાખવાથી કોડને ઝડપથી અને ચોક્કસ રીતે વાંચી શકાય છે. એટલે જ તમે ફોન કોઈપણ એંગલથી પકડો, QR Code પળવારમાં સ્કેન થઈ જાય છે.