Chanakya Niti: આચાર્ય ચાણક્ય માત્ર એક મહાન રાજદ્વારી જ નહીં, પણ એક કુશળ અર્થશાસ્ત્રી પણ હતા. તેમણે તેમના સુપ્રસિદ્ધ ગ્રંથ "ચાણક્ય નીતિ"માં જીવનના દરેક પાસાઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો છે, જેમાં નાણાંનું સંચાલન સૌથી મહત્વનું છે. ચાણક્ય માનતા હતા કે ધન એ સંકટ સમયનો સાચો મિત્ર છે, પરંતુ જો તેને યોગ્ય જગ્યાએ ખર્ચવામાં કે રોકવામાં ન આવે, તો તે લાંબો સમય ટકતું નથી. ચાણક્યના મતે, લક્ષ્મીજીનો સ્વભાવ ચંચળ છે, તેથી તેનો સંગ્રહ કરવાને બદલે તેનો સદુપયોગ કરવો જોઈએ. તેમણે એવી ત્રણ જગ્યાઓ જણાવી છે જ્યાં પૈસા ખર્ચવા એ વાસ્તવમાં 'રોકાણ' છે, જે તમારું ભાગ્ય બદલી શકે છે.
ગરીબ અને નિરાધાર લોકોની સહાયતા
ચાણક્ય કહે છે કે જે સમાજ આપણને પ્રગતિ કરવામાં મદદરૂપ થાય છે, તે સમાજ પ્રત્યે આપણી પણ કેટલીક જવાબદારીઓ છે. તમારી આવકનો એક ચોક્કસ હિસ્સો હંમેશા ગરીબ, લાચાર અને જરૂરિયાતમંદ લોકોની સેવામાં વાપરવો જોઈએ.
ભાગ્યમાં વૃદ્ધિ: નિઃસહાય લોકોની મદદ કરવાથી મળતા આશીર્વાદ વ્યક્તિના જીવનમાંથી નકારાત્મકતા દૂર કરે છે.
સામાજિક રોકાણ: આ પ્રકારનું દાન એ ભવિષ્ય માટેનું રોકાણ છે, જે તમારા પુણ્યના ભાથામાં વધારો કરે છે અને કટોકટીના સમયે ઈશ્વરીય સહાય અપાવે છે.
ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક કાર્યોમાં યોગદાન
ઘણીવાર લોકોને લાગે છે કે ધાર્મિક કાર્યોમાં પૈસા આપવાથી સંપત્તિ ઘટે છે, પરંતુ ચાણક્ય આ બાબતે અલગ મત ધરાવે છે. તેમના મતે, ધાર્મિક સંસ્થાઓ, મંદિરો કે સામાજિક-ધાર્મિક ઉત્સવોમાં નાણાંનું રોકાણ કરવાથી સંપત્તિમાં ઘટાડો નહીં પણ વૃદ્ધિ થાય છે.
માનસિક શાંતિ અને શુદ્ધિ: ધાર્મિક કાર્યોમાં દાન આપવાથી મન શુદ્ધ થાય છે અને સકારાત્મક વિચારો આવે છે, જે તમને કાર્યક્ષેત્રમાં વધુ સફળ બનાવે છે.
મુક્તિનો માર્ગ: ચાણક્ય અનુસાર, આ પ્રકારનું રોકાણ વ્યક્તિને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ અને મોક્ષ તરફ દોરી જાય છે.
સામાજિક કાર્યો અને અન્નદાન
વ્યક્તિએ જાહેર હિતના કાર્યો જેવા કે હોસ્પિટલ, શાળા, કે તળાવ બંધાવવા જેવા કાર્યોમાં ઉદારતાથી યોગદાન આપવું જોઈએ. આ ઉપરાંત 'અન્નદાન' ને સર્વોત્તમ દાન માનવામાં આવ્યું છે.
સંબંધોની મૂડી: જાહેર કાર્યોમાં સહયોગ આપવાથી સામાજિક સંબંધો મજબૂત બને છે. ચાણક્ય કહે છે કે જ્યારે પૈસા સાથ છોડી દે છે, ત્યારે તમે કમાયેલો 'આદર' અને 'લોકોનો પ્રેમ' જ તમારી વહારે આવે છે.
લોકકલ્યાણ: જે વ્યક્તિ સમાજની સુખાકારી માટે ખર્ચ કરે છે, તેનું નામ ઇતિહાસમાં અમર થઈ જાય છે અને લક્ષ્મીજી તેના પર હંમેશા પ્રસન્ન રહે છે.
આચાર્ય ચાણક્યનો સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે પૈસા માત્ર ભોગ-વિલાસ માટે નથી. જે વ્યક્તિ પોતાની આવકને માત્ર પોતાની પાસે જ રાખે છે, તેનું ધન વહેતા પાણીની જેમ નાશ પામે છે. પરંતુ જે વ્યક્તિ દાન, ધર્મ અને સમાજ સેવામાં રોકાણ કરે છે, તેનું નસીબ સૂર્યની જેમ ચમકે છે અને તેને ક્યારેય આર્થિક તંગીનો સામનો કરવો પડતો નથી.