Spring Disappearing in India: ન તો સંપૂર્ણપણે શિયાળો કે ન તો સંપૂર્ણપણે ઉનાળો… ભારતમાં વસંત એક એવી ઋતુ હતી જે બંને વચ્ચે સંતુલન જાળવી રાખતી હતી. હવે ફેબ્રુઆરીના અંત સુધીમાં ઉનાળો અનુભવાવા લાગે છે અને માર્ચ સુધીમાં તાપમાન ઝડપથી વધે છે. પરંતુ આ વખતે એપ્રિલમાં પણ, હવામાન અણધાર્યું રહ્યું છે.
IMD અનુસાર અરબી સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડીમાંથી ભેજ હવામાન અસ્થિરતામાં ફાળો આપી રહ્યો છે. દરમિયાન એપ્રિલમાં વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ સક્રિય થવાને કારણે સમગ્ર ઉત્તર ભારતમાં ભારે પવન, વરસાદ અને તોફાનની પ્રવૃત્તિ જોવા મળી રહી છે.
તે જ સમયે એક પ્રશ્ન ઊભો થાય છે: શું વસંત ટૂંકી થઈ રહી છે? ભારતની બે અગ્રણી હવામાન સંસ્થાઓ India Meteorological Department (IMD) અને SAFAR (System of Air Quality and Weather Forecasting and Research)ના નિષ્ણાતોએ આ અંગે ચોક્કસ કારણો આપ્યા છે.
IMDનો દૃષ્ટિકોણ: જેટ સ્ટ્રીમમાં ફેરફાર
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) પ્રમાણે આ વર્ષે હવામાનમાં ઝડપી ફેરફારનું એક મુખ્ય કારણ જેટ સ્ટ્રીમમાં ફેરફાર છે. જેટ સ્ટ્રીમ એ ઉપલા વાતાવરણમાં તીવ્ર પવનોનો પ્રવાહ છે જે ઠંડી અને ગરમીના સંતુલનને નિયંત્રિત કરે છે.
IMDનો દૃષ્ટિકોણ: જેટ સ્ટ્રીમમાં ફેરફાર
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) પ્રમાણે આ વર્ષે હવામાનમાં ઝડપી ફેરફારનું એક મુખ્ય કારણ જેટ સ્ટ્રીમમાં ફેરફાર છે. જેટ સ્ટ્રીમ એ ઉપલા વાતાવરણમાં તીવ્ર પવનોનો પ્રવાહ છે જે ઠંડી અને ગરમીના સંતુલનને નિયંત્રિત કરે છે.
SAFAR વિશ્લેષણ:El Niñoથી La Niña તરફનું પરિવર્તન
SAFAR નિષ્ણાતો આ પરિવર્તનને એક મોટા વૈશ્વિક પેટર્ન સાથે જોડે છે. તેમના મતે, વિશ્વનું વાતાવરણ હાલમાં El Niñoથી La Niña તરફના સંક્રમણ તબક્કામાં છે. અલ નિનો દરમિયાન, સમુદ્રનું તાપમાન વધે છે, શિયાળો નબળો પડે છે અને ભારતમાં ઉનાળો વહેલો આવે છે.
બીજી બાજુ La Niñaની વિપરીત અસર થાય છે. જો કે, જ્યારે આ બે પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે સંક્રમણ થાય છે, ત્યારે હવામાન અસ્થિર બની જાય છે. ક્યારેક અચાનક ઠંડી પડે છે, ક્યારેક તીવ્ર ગરમી પડે છે અને હવામાનનું સંતુલન ખોરવાઈ જાય છે. આ અસ્થિરતા સૌથી વધુ વસંત જેવી નાજુક મૌસમને અસર કરે છે.
નિષ્ણાતોના મતે, વસંત એક 'ટ્રાન્સિઝન સિઝન' છે જે સંપૂર્ણપણે સંતુલન પર આધાર રાખે છે. પરંતુ હવે શિયાળો વહેલો સમાપ્ત થઈ રહ્યો છે ઉનાળો વહેલો શરૂ થઈ રહ્યો છે અને ઋતુઓ વચ્ચેનું અંતર ઘટતું જઈ રહ્યું છે. પરિણામે વસંત ઋતુ ટૂંકી અને ઓછા સમયની હોવાનો અહેસાસ કરાવે છે.
શું આ નવો સામાન્ય સમય છે?
આબોહવા વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે આ ફક્ત એક વર્ષનો ફેરફાર નથી, પરંતુ એક મોટો ટ્રેન્ડ છે. વારંવાર બદલાતા વૈશ્વિક પેટર્ન, વધતું તાપમાન અને અસ્થિર હવામાન હવે સૂચવે છે કે ભવિષ્યમાં વસંત વધુ ટૂંકો થઈ શકે છે.