Why Do Tortoises Live So Long: પૃથ્વી પર કરોડો વર્ષોથી અસ્તિત્વ ધરાવતા જીવોમાં કાચબો એક એવું અદભુત પ્રાણી છે જે પોતાના લાંબા આયુષ્ય માટે આખી દુનિયામાં જાણીતું છે. સામાન્ય રીતે મનુષ્યનું સરેરાશ આયુષ્ય 70 થી 80 વર્ષનું હોય છે, જ્યારે અન્ય પ્રાણીઓ માંડ 10 થી 30 વર્ષ જીવી શકતા હોય છે. તેની સરખામણીએ કાચબા આરામથી 150 થી 200 વર્ષ કે તેનાથી પણ વધુ સમય સુધી જીવંત રહી શકે છે. તાજેતરમાં જ સેશેલ્સના દરિયાઈ કાચબા 'જોનાથન'નું આયુષ્ય 190 વર્ષથી વધુ નોંધાયું છે, જે વિશ્વનો સૌથી વૃદ્ધ જીવંત પ્રાણી છે. આખરે કાચબાના શરીરમાં એવું તો શું ખાસ છે જે તેને આટલું લાંબુ આયુષ્ય આપે છે? વૈજ્ઞાનિકો અને જીવવિજ્ઞાનીઓના સંશોધનોના આધારે આ પાછળના મુખ્ય પાંચ વૈજ્ઞાનિક કારણો નીચે મુજબ છે:
અત્યંત ધીમી ચયાપચયની ક્રિયા
કાચબાના લાંબા આયુષ્યનું સૌથી મોટું અને વૈજ્ઞાનિક કારણ તેમની અત્યંત ધીમી ચયાપચય પ્રક્રિયા છે. ચયાપચય એ શરીરના કોષોમાં ખોરાકમાંથી ઉર્જા બનાવવાની રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે. વિજ્ઞાનના નિયમ મુજબ, જે પ્રાણીઓની ચયાપચયની ક્રિયા જેટલી ઝડપી હોય છે, તેમના શરીરમાં ઉર્જા ઉત્પન્ન થતી વખતે ફ્રી રેડિકલ્સ વધુ બને છે જે કોષોને નુકસાન પહોંચાડે છે. કાચબા ખૂબ જ ધીમેથી ઊર્જાનો વપરાશ કરે છે, જેના કારણે તેમના શરીરના કોષોને ઓછું નુકસાન થાય છે અને તેમની ઉંમર વધવાની પ્રક્રિયા એકદમ ધીમી પડી જાય છે.
મજબૂત DNA અને સેલ રિપેરિંગની અદભુત ક્ષમતા
કાચબાનું જનીન વિજ્ઞાન સામાન્ય જીવો કરતાં તદ્દન અલગ અને ખાસ છે. વૈજ્ઞાનિકોએ સંશોધનમાં જોયું છે કે કાચબાના શરીરમાં એવા ખાસ પ્રકારના કોષો અને પ્રોટીન હોય છે, જે નુકસાન પામેલા ડીએનએ ને આપમેળે અને ખૂબ જ ઝડપથી રિપેર કરી શકે છે. આ શક્તિશાળી રોગપ્રતિકારક શક્તિના કારણે કાચબાના કોષો ક્યારેય નબળા પડતા નથી. આ જ કારણ છે કે તેમને કેન્સર કે હૃદયરોગ જેવી ઉંમર સાથે સંકળાયેલી જીવલેણ બીમારીઓ થતી નથી.
કુદરતી રક્ષણાત્મક કવચ
બીજા પ્રાણીઓ જંગલમાં હિંસક શિકારીઓનો ભોગ બનવાના કારણે અકાળે મૃત્યુ પામે છે, પરંતુ કાચબા પાસે કુદરતનું અનમોલ વરદાન છે. તેમની પીઠ પર આવેલું અત્યંત કઠણ અને મજબૂત કવચ. આ કવચ એટલું શક્તિશાળી હોય છે કે મોટા શિકારી પ્રાણીઓ પણ તેને તોડી શકતા નથી. જ્યારે પણ કાચબાને કોઈ ખતરો અથવા અસુરક્ષા અનુભવાય, ત્યારે તેઓ તુરંત જ પોતાના માથા, હાથ અને પગને આ કવચની અંદર છુપાવી લે છે. આ કુદરતી સુરક્ષા તેમને લાંબો સમય જીવવામાં મદદ કરે છે.
શાંત અને તણાવમુક્ત ધીમી જીવનશૈલી
કાચબા ખૂબ જ શાંત અને અહિંસક જીવ છે. તેઓ ક્યારેય આક્રમક હોતા નથી અને બિનજરૂરી દોડધામ કરતા નથી. તેમનું હલનચલન અને ચાલવાની ગતિ પણ અત્યંત ધીમી હોય છે. તેઓ શાકાહારી હોય છે અને મોટેભાગે ઘાસ, પાંદડા કે વનસ્પતિ ખાઈને જીવે છે, જેના કારણે તેમને ખોરાક શોધવા માટે પણ સિંહ કે ચિત્તાની જેમ શિકાર કરવાની કે વધુ ઉર્જા બગાડવાની જરૂર પડતી નથી. આ શાંત અને તણાવમુક્ત જીવનશૈલીના કારણે તેમના હૃદય અને શરીરના અન્ય મહત્વપૂર્ણ અંગો પર ક્યારેય વધારે તાણ પડતો નથી.
ખોરાક અને પાણી વિના લાંબો સમય જીવવાની ક્ષમતા
કાચબા પાસે પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવાની અદભુત ક્ષમતા હોય છે. જો ક્યારેય દુકાળ પડે કે આબોહવામાં મોટો ફેરફાર થાય, તો કાચબા ખોરાક કે પાણી વિના પણ મહિનાઓ સુધી જીવતા રહી શકે છે. આવી પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં તેઓ પોતાના શરીરની તમામ શારીરિક ક્રિયાઓને એકદમ નહિવત (ધીમી) કરી નાખે છે, જેને વિજ્ઞાનની ભાષામાં 'હાઇબરનેશન' જેવી સ્થિતિ કહી શકાય. આ રીતે તેઓ પોતાની અંદર રહેલી સીમિત ઊર્જા બચાવીને લાંબો સમય કાઢી નાખે છે.
નિષ્કર્ષ:
આમ, ધીમી લાઈફસ્ટાઈલ, શક્તિશાળી સેલ્યુલર સિસ્ટમ અને કુદરતી સુરક્ષા કવચના વિશિષ્ટ સમન્વયના કારણે કાચબો સદીઓ સુધી પૃથ્વી પર અડીખમ રહી શકે છે, જે આજે પણ આધુનિક વિજ્ઞાન માટે સંશોધનનો એક મોટો વિષય છે.