Diabetes Care in Monsoon: ચોમાસાની ઋતુ ગરમીથી રાહત અને વાતાવરણમાં આહલાદક ઠંડક લાવે છે, પરંતુ તેની સાથે સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત અનેક પડકારો પણ ઊભા થાય છે. વરસાદ દરમિયાન રસ્તાઓ પર જમા થતું પાણી ભલે ઉપરથી સ્વચ્છ દેખાય, પરંતુ તેમાં હાનિકારક બેક્ટેરિયા, વાયરસ, ફૂગ અને ગટરની અશુદ્ધિઓ ભળેલી હોય છે. સામાન્ય લોકોની સરખામણીએ ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે આ દૂષિત પાણી અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
ગંભીર ચેપનું જોખમ કેમ વધી જાય છે?
ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોય છે. આ ઉપરાંત, લાંબા સમયથી ડાયાબિટીસ હોવાને કારણે પગની ચેતાઓની સંવેદનશીલતા ઘટી જાય છે, જેને તબીબી ભાષામાં ન્યુરોપથી કહેવામાં આવે છે. ચેતાઓની નબળાઈને કારણે જો પગમાં નાનો કાપ, ફોલ્લો કે વાગ્યું હોય, તો દર્દીને તેનો તરત ખ્યાલ આવતો નથી. વળી, શરીરમાં રક્ત પરિભ્રમણ ધીમું હોવાથી ઘા રૂઝાવામાં ઘણો સમય લાગે છે.
વરસાદમાં લાંબા સમય સુધી ભીના જૂતા કે મોજાં પહેરી રાખવાથી પગની ત્વચા અત્યંત નરમ પડી જાય છે. આનાથી ત્વચામાં તિરાડો અને ચાંદા પડવાની શક્યતા વધે છે. જો સમયસર આની કાળજી લેવામાં ન આવે, તો તે ડાયાબિટીક ફૂટ અલ્સર જેવી ગંભીર સ્થિતિમાં ફેરવાઈ શકે છે, જેમાં કેટલીકવાર શસ્ત્રક્રિયા કે અંગ કાપવાની નોબત પણ આવી શકે છે.
ઘરમાં પણ ખુલ્લા પગે ચાલવાનું ટાળો
ઘણા દર્દીઓ ઘરમાં ખુલ્લા પગે ફરતા હોય છે, પરંતુ આ આદત જોખમી છે. ફર્નિચર સાથે પગ અથડાવાથી કે તીક્ષ્ણ વસ્તુ વાગવાથી ઈજા થઈ શકે છે, જેની ન્યુરોપથીના કારણે દર્દીને જાણ પણ થતી નથી અને પાછળથી તેમાંથી મોટો ચેપ ફેલાય છે.
પગની સંભાળ માટેની સરળ અને મહત્વપૂર્ણ ટિપ્સ
દરરોજ સફાઈ: બહારથી ઘરે પાછા ફરતાની સાથે જ પગને નવશેકા પાણી અને હળવા સાબુથી બરાબર ધોઈ લો.
સંપૂર્ણ સૂકવણી: ધોયા પછી મુલાયમ ટુવાલથી પગને કોરા કરો. ખાસ કરીને આંગળીઓ વચ્ચેની જગ્યા કોરી રાખવી ખૂબ જરૂરી છે.
નિયમિત તપાસ: દરરોજ પગમાં કોઈ કાપ, ફોલ્લા, તિરાડ કે સોજો છે કે નહીં તે ચકાસો.
મોઇશ્ચરાઇઝેશન: ત્વચાને મુલાયમ રાખવા નાળિયેર તેલ અથવા ફૂટ ક્રીમથી હળવી માલિશ કરો.
નખની સંભાળ: પગના નખ સીધા કાપો, તેને વધારે પડતા ટૂંકા ન કાપો જેથી ચેપ ન લાગે.
યોગ્ય ફૂટવેર: હંમેશા બંધ, આરામદાયક અને સુકા જૂતા પહેરો. ભેજથી બચવા સુતરાઉ મોજાં વાપરો અને દિવસમાં બે વાર બદલો.
ક્યારે ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો?
જો પગમાં લાલાશ, સોજો, ફોલ્લા, પરુ, દુર્ગંધ કે સતત દુખાવો જણાય, તો ઘરેલુ ઉપચાર કરવાને બદલે તાત્કાલિક તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ. સમયસરની કાળજી ગંભીર સમસ્યાઓથી બચાવી શકે છે.
નોંધ: આ માહિતી સામાન્ય જાગૃતિ માટે છે. તબીબી સમસ્યા માટે નિષ્ણાત ડૉક્ટરની સલાહ લેવી.