RBI Plastic Currency Notes in India: ભારતીય ચલણ વ્યવસ્થામાં ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં એક મોટો અને ઐતિહાસિક બદલાવ જોવા મળી શકે છે. દેશમાં હવે કાગળની નોટોને બદલે પ્લાસ્ટિક (પોલિમર) નોટો ચલણમાં લાવવાની દિશામાં રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ ખૂબ જ ઝડપી અને નક્કર પગલાં ભરવાનું શરૂ કરી દીધું છે. મીડિયા સૂત્રો અને આંતરિક અહેવાલો અનુસાર, RBI પ્લાસ્ટિક નોટો રજૂ કરવા માટે એક વિશેષ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવાની અંતિમ તૈયારીઓમાં વ્યસ્ત છે.
કાચા માલ માટે વૈશ્વિક ટેન્ડર જારી કરાયું
દેશની ચલણ પ્રણાલીને આધુનિક અને સુરક્ષિત બનાવવા તરફ એક મોટું પગલું ભરતા, RBI ની નોટ-પ્રિન્ટિંગ શાખાએ સત્તાવાર કામગીરી શરૂ કરી દીધી છે. NDTV ના અહેવાલ મુજબ, પ્લાસ્ટિક નોટો બનાવવા માટે વપરાતી મૂળ સામગ્રી એટલે કે 'ઓપેસિફાઇડ પોલિમર સબસ્ટ્રેટ શીટ્સ' ના પુરવઠા માટે એક વૈશ્વિક ટેન્ડર બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. આ એક્સપ્રેશન ઓફ ઇન્ટરેસ્ટ હેઠળ રસ ધરાવતી વૈશ્વિક કંપનીઓ માટે બિડ સબમિટ કરવાની છેલ્લી તારીખ 18 ઓગસ્ટ નક્કી કરવામાં આવી છે.
પાયલોટ પ્રોજેક્ટની ક્યારથી થશે શરૂઆત?
પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, RBI શરૂઆતમાં પાયલોટ પ્રોજેક્ટના ભાગરૂપે ₹10 અને ₹20 ના મૂલ્યની પ્લાસ્ટિક નોટો બજારમાં ઉતારશે. જોકે આ નોટો ક્યારથી ચલણમાં મૂકવામાં આવશે તેની કોઈ સત્તાવાર ચોક્કસ તારીખ હજી જાહેર કરવામાં આવી નથી, પરંતુ આ આખી પ્રક્રિયા પર ખૂબ જ ઝડપથી કામ ચાલી રહ્યું છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સનું માનીએ તો, દેશભરમાં પ્લાસ્ટિક નોટોનો સંપૂર્ણ પાયે રોલઆઉટ વર્ષ 2027 માં શરૂ થઈ શકે છે.
પ્લાસ્ટિક નોટો કાગળની નોટો કરતાં કેટલી અલગ અને ફાયદાકારક?
પ્લાસ્ટિક નોટો સામાન્ય કાગળની નોટોની તુલનામાં અનેક ગણી વધુ ટકાઉ હોય છે. તેના મુખ્ય ફાયદાઓ નીચે મુજબ છે:
- લાંબુ આયુષ્ય: તે સામાન્ય કાગળના ચલણ કરતાં વધુ સમય સુધી સુરક્ષિત રહે છે.
- ગંદકી અને ભેજ મુક્ત: કાગળની નોટોની સરખામણીમાં પ્લાસ્ટિક નોટો ગંદી થતી નથી અને તેના પર પાણી કે ભેજની કોઈ અસર થતી નથી એટલે કે તે ફાટતી કે ગળતી નથી.
- ખર્ચમાં ઘટાડો: જો કે પ્લાસ્ટિક નોટો છાપવાનો પ્રારંભિક ખર્ચ વર્તમાન કાગળની નોટો કરતાં થોડો વધારે હોઈ શકે છે, પરંતુ તેનું આયુષ્ય ખૂબ લાંબુ હોવાથી વારંવાર નવી નોટો છાપવાની જરૂરિયાત ઊભી થતી નથી. પરિણામે, લાંબા ગાળે સરકારનો પ્રિન્ટિંગ ખર્ચ ઘણો ઘટી જશે.
વિશ્વના 60 દેશોમાં પહેલેથી જ સફળ ઉપયોગ
ચલણમાં પ્લાસ્ટિક લાવવાનો આ પ્રયોગ વિશ્વ માટે નવો નથી. હાલમાં વિશ્વભરના લગભગ 60 દેશોમાં પોલિમર એટલે કે પ્લાસ્ટિક નોટોનો સફળતાપૂર્વક ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ આધુનિક ચલણ વ્યવસ્થાની શરૂઆત સૌપ્રથમ ઓસ્ટ્રેલિયામાં થઈ હતી. ત્યારબાદ કેનેડા, યુનાઇટેડ કિંગડમ (UK), સિંગાપોર, ન્યુઝીલેન્ડ, મલેશિયા, થાઇલેન્ડ, રોમાનિયા અને બ્રુનેઈ જેવા અદ્યતન અર્થતંત્રોએ પણ તેને અપનાવી લીધી છે. હવે ભારત પણ આ અદ્યતન ક્લબમાં સામેલ થવા માટે પૂરી રીતે સજ્જ થઈ ગયું છે.