IMF News: મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુએસ-ઈરાન સંઘર્ષની જ્વાળાઓ હવે વૈશ્વિક અર્થતંત્રને દઝાડી રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF) એ ચેતવણી આપી છે કે જો આ યુદ્ધ જલ્દી સમાપ્ત થશે તો પણ દુનિયાએ લાંબા સમય સુધી આર્થિક મંદી અને મોંઘવારીનો સામનો કરવો પડશે.
પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના વધતા સૈન્ય સંઘર્ષે સમગ્ર વિશ્વના આર્થિક સમીકરણો બદલી નાખ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF) ના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર ક્રિસ્ટાલિના જ્યોર્જિવાએ એક નિવેદનમાં અત્યંત ચિંતાજનક ચિત્ર રજૂ કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વર્તમાન ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવને કારણે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર 'ધીમી વૃદ્ધિ અને ઊંચા ફુગાવા' (Stagflation) ના ચક્રમાં ફસાઈ શકે તેમ છે.
વર્લ્ડ ઇકોનોમિક આઉટલુકમાં સુધારો
IMF આગામી 14 એપ્રિલના રોજ પોતાનો મહત્વપૂર્ણ 'વર્લ્ડ ઇકોનોમિક આઉટલુક' રિપોર્ટ રજૂ કરવા જઈ રહ્યું છે. જ્યોર્જિવાએ સંકેત આપ્યો છે કે આ રિપોર્ટમાં વૈશ્વિક વિકાસ દરના અંદાજોમાં મોટો કાપ મૂકવામાં આવશે. અગાઉ IMF એ 2026 માં 3.3% અને 2027 માં 3.2% ના વિકાસ દરની આશા વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ છેલ્લા એક મહિનામાં બદલાયેલી પરિસ્થિતિએ આ આશા પર પાણી ફેરવી દીધું છે. હવે તમામ આર્થિક માર્ગો માત્ર મોંઘવારી તરફ જઈ રહ્યા છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની નાકાબંધી અને તેલ કટોકટી
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે સૌથી મોટો ફટકો ઈરાન દ્વારા 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' ની અસરકારક નાકાબંધી છે. આ એ માર્ગ છે જ્યાંથી વિશ્વના કુલ તેલ અને ગેસના વેપારનો પાંચમો ભાગ પસાર થાય છે.
- પુરવઠામાં ઘટાડો: અત્યાર સુધીમાં વૈશ્વિક તેલ પુરવઠામાં 13% નો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.
- સપ્લાય ચેઈન પર દબાણ: માત્ર તેલ જ નહીં, પરંતુ ગેસ, હિલિયમ અને ખાતરના શિપમેન્ટમાં પણ ભારે વિલંબ થઈ રહ્યો છે.
- ઉર્જા સુવિધાઓને નુકસાન: આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા એજન્સીના અહેવાલ મુજબ, 72 જેટલી ઉર્જા સુવિધાઓ યુદ્ધની ઝપેટમાં આવી છે, જેમાંથી એક તૃતીયાંશને ગંભીર નુકસાન પહોંચ્યું છે.
નિકાસકાર દેશો પણ મુસીબતમાં
સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે તેલ નિકાસ કરતા દેશોને ભાવ વધારાનો લાભ મળે છે, પરંતુ આ યુદ્ધમાં સ્થિતિ અલગ છે. ઈરાની હુમલાઓએ કતારની ઉત્પાદન સુવિધાઓને નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. કતારને તેના કુદરતી ગેસ ઉત્પાદનનો 17% હિસ્સો પુનઃસ્થાપિત કરવામાં 3 થી 5 વર્ષનો સમય લાગી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે ઉર્જા આયાત કરતા દેશોની સાથે નિકાસકાર દેશોના અર્થતંત્રને પણ ઊંડી અસર પહોંચશે.
નિષ્ણાતો માને છે કે જો સંઘર્ષ વધુ લાંબો ચાલશે તો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ $100 ની સપાટીને વટાવીને નવી ઊંચાઈએ પહોંચશે, જે ભારત જેવા આયાત નિર્ભર દેશો માટે મોંઘવારીનો મોટો પડકાર ઉભો કરશે.